یک معلم خوب فقط کسی نیست که مطالب درسی را بهخوبی توضیح میدهد. یک معلم اثربخش باید بتواند با دانشآموزان ارتباط برقرار کند، فضای مناسبی برای یادگیری ایجاد کند، کلاس را مدیریت کند و در کنار آموزش، انگیزه و اعتمادبهنفس دانشآموزان را نیز تقویت کند.
اما آیا چیزی به نام «معلم کامل» وجود دارد؟
لوئیزا لیمن در کتاب The Perfect Teacher: How to Make the Very Best of Your Teaching Skills سعی در پاسخ به این پرسش دارد. این کتاب به جای ارائه یک الگوی ثابت برای «معلم ایدهآل»، از دیدگاه گروههای مختلف مانند معلمان، دانشآموزان، والدین و دیگر افراد فعال در حوزه آموزش استفاده میکند تا تصویری واقعبینانهتر از یک معلم موفق ارائه دهد.
در ادامه با ۷ ویژگی مهم یک معلم اثربخش آشنا میشویم.
۱. معلم خوب، سبک تدریس خود را میشناسد
هر معلم سبک خاص خود را دارد.
برخی معلمان آرام و صبور هستند. بعضی دیگر پرانرژی و هیجانانگیزند. گروهی نیز بیشتر بر نظم و ساختار تأکید میکنند.
هیچکدام از این سبکها بهتنهایی بهترین سبک نیستند.
نکته مهم این است که معلم بداند سبک تدریس او چگونه بر دانشآموزان تأثیر میگذارد.
برای مثال، یک معلم زبان انگلیسی ممکن است بسیار پرانرژی باشد. این ویژگی میتواند کلاس را جذاب کند. اما اگر فعالیتهای کلاس بیش از حد سریع باشند، ممکن است بعضی از دانشآموزان فرصت کافی برای یادگیری نداشته باشند.
بنابراین، معلم اثربخش دائماً از خود میپرسد:
آیا شیوه تدریس من واقعاً به یادگیری دانشآموزان کمک میکند؟
۲. ارتباط خوب، بخش مهمی از آموزش است
آموزش تنها انتقال اطلاعات نیست.
رابطه میان معلم و دانشآموز نیز بخشی از فرایند یادگیری است.
دانشآموز زمانی راحتتر سؤال میپرسد که احساس کند معلم او را قضاوت نمیکند. همچنین، دانشآموز زمانی با اعتماد بیشتری در کلاس زبان صحبت میکند که از اشتباه کردن نترسد.
به همین دلیل، یک معلم زبان موفق باید فضایی ایجاد کند که در آن:
- دانشآموز بتواند سؤال بپرسد.
- اشتباه کردن بخشی طبیعی از یادگیری باشد.
- همه دانشآموزان فرصت ایفای نقش داشته باشند.
- موفقیتهای کوچک دانشآموزان دیده شود.
- ارتباط محترمانه میان معلم و زبانآموز شکل بگیرد.
در چنین محیطی، کلاس از یک فضای صرفاً آموزشی به یک محیط واقعی برای یادگیری و رشد تبدیل میشود.
۳. تدریس خوب با برنامهریزی شروع میشود
یک کلاس موفق معمولاً نتیجه یک برنامهریزی مناسب است.
معلم باید قبل از شروع کلاس بداند:
دانشآموزان قرار است چه چیزی یاد بگیرند؟
سپس باید فعالیتهایی انتخاب کند که رسیدن به این هدف را ممکن کنند.
برای مثال، اگر هدف یک جلسه آموزش زبان انگلیسی، تقویت مهارت مکالمه باشد، فقط توضیح قواعد دستوری کافی نیست. دانشآموز باید فرصت داشته باشد از زبان استفاده کند.
یک برنامه کلاسی مناسب میتواند شامل این مراحل باشد:
مرور و بازخورد ← استفاده آزاد از زبان ← فعالیت تعاملی ← تمرین کنترلشده ← آموزش نکته جدید ← معرفی موضوع
البته برنامهریزی نباید بیش از حد خشک باشد. معلم باید بتواند با توجه به شرایط واقعی کلاس، برنامه خود را تغییر دهد.
۴. معلم اثربخش فقط درس نمیدهد؛ یادگیری ایجاد میکند
یکی از تفاوتهای مهم میان «تدریس» و «یادگیری» همین نکته است.
ممکن است معلم یک موضوع را بسیار خوب توضیح دهد؛ اما این امر مطلق نیست و نمی توان قطعی گفت که دانشآموز حتماً آن را فرا گرفته است.
هدف اصلی آموزش، ایجاد یادگیری است؛ نه صرفاً ارائه اطلاعات.
به همین دلیل، معلم باید دائماً بررسی کند که دانشآموزان چه نکته ای را فرا گرفته و در کدام بخشها به کمک بیشتری نیاز دارند.
در کلاس زبان، این موضوع اهمیت بیشتری دارد. برای مثال، دانشآموز ممکن است یک ساختار گرامری را روی کاغذ درست تشخیص دهد؛ اما هنگام صحبت کردن نتواند از آن استفاده کند.
پس معلم باید میان دانستن زبان و توانایی استفاده از زبان تفاوت قائل شود.
۵. مدیریت کلاس به معنی سختگیری نیست
وقتی صحبت از مدیریت کلاس میشود، بسیاری از افراد به نظم و برخورد با رفتارهای نامناسب فکر میکنند.
اما مدیریت کلاس بسیار گستردهتر از این است.
یک کلاس خوب باید فضای آرام، قابل پیشبینی و مناسبی برای یادگیری داشته باشد. برای رسیدن به این هدف، قوانین و انتظارات باید از ابتدا مشخص باشند.
همچنین، بهتر است معلم به جای واکنش شدید به هر مشکل، تلاش کند مشکلات رفتاری را پیشگیری کند.
برای مثال:
- دستورالعمل فعالیتها باید واضح باشد.
- زمان هر فعالیت باید مشخص باشد.
- دانشآموزان باید بدانند چه انتظاری از آنها وجود دارد.
- فعالیتها نباید برای مدت طولانی بدون تغییر ادامه پیدا کنند.
- رفتار مثبت باید مورد توجه قرار گیرد.
در نتیجه، مدیریت موفق کلاس فقط درباره «کنترل دانشآموزان» نیست؛ بلکه درباره ساختن محیطی است که در آن یادگیری راحتتر رخ بدهد.
۶. معلم باید به تفاوتهای دانشآموزان توجه کند
همه دانشآموزان یکسان یاد نمیگیرند.
برخی سریعتر یاد میگیرند. بعضی به تمرین بیشتری نیاز دارند. برخی در صحبت کردن قوی هستند، اما در نوشتن مشکل دارند. بعضی دیگر ممکن است از اشتباه کردن در مقابل دیگران خجالت بکشند.
بنابراین، استفاده از یک روش ثابت برای همه دانشآموزان همیشه بهترین نتیجه را ایجاد نمیکند.
معلم اثربخش تلاش میکند تفاوتهای میان زبانآموزان را بشناسد و در صورت امکان، فعالیتها و شیوه آموزش را با نیازهای آنان هماهنگ کند.
برای مثال، در یک کلاس زبان میتوان از فعالیتهای فردی، دونفره و گروهی استفاده کرد. همچنین میتوان برای دانشآموزانی که به تمرین بیشتر نیاز دارند، فعالیتهای تکمیلی در نظر گرفت.
هدف، یکسان آموزش دادن به همه نیست؛ هدف، فراهم کردن فرصت یادگیری برای همه است.
۷. معلم خوب خودش هم به یادگیری ادامه میدهد
یکی از مهمترین ویژگیهای یک معلم حرفهای این است که تصور نمیکند پس از چند سال تدریس، دیگر چیزی برای یادگیری وجود ندارد.
برعکس، معلم حرفهای دائماً عملکرد خود را بررسی میکند.
بعد از یک جلسه میتوان از خود پرسید:
- کدام بخش کلاس خوب پیش رفت؟
- کدام فعالیت موفق نبود؟
- دانشآموزان در کدام قسمت بیشتر مشارکت کردند؟
- کدام دانشآموز به حمایت بیشتری نیاز داشت؟
- جلسه بعد چه چیزی را میتوانم بهتر انجام دهم؟
این نوع خودارزیابی و بازاندیشی به معلم کمک میکند بهتدریج روش تدریس خود را بهبود دهد.
کتاب The Perfect Teacher نیز بر نگاه انتقادی و بازاندیشانه به عملکرد معلم تأکید دارد و دیدگاه افراد مختلف درباره آموزش را به عنوان ابزاری برای شناخت نقاط قوت و پیدا کردن راهحلهای تازه مطرح میکند.
آیا عبارتی مانند «معلم کامل» وجود دارد؟
شاید پاسخ این سؤال «نه» باشد و این خبر خوبی است!
یک معلم قرار نیست همیشه بهترین تصمیم را بگیرد یا در تمام کلاسها بدون مشکل عمل کند. حتی معلمان باتجربه نیز ممکن است با کلاسهای دشوار، کمبود زمان، مشکلات رفتاری یا کاهش انگیزه دانشآموزان روبهرو شوند.
آنچه یک معلم حرفهای را متمایز میکند، تلاش برای بهتر شدن است.
معلم خوب اشتباه خود را میپذیرد.
بازخورد میگیرد.
روشهای جدید را امتحان میکند.
دانشآموزان خود را میشناسد.
و مهمتر از همه، خودش را نیز یک یادگیرنده میداند.
معلم اثربخش؛ ترکیبی از دانش، ارتباط و انعطاف
معلم اثربخش فقط یک ویژگی ندارد. او باید دانش تخصصی داشته باشد. همچنین باید بتواند آن دانش را به شیوهای قابل فهم منتقل کند. علاوه بر آن، باید با دانشآموزان ارتباط برقرار کند، کلاس را مدیریت کند و از عملکرد خودش یاد بگیرد.
بنابراین، شاید بهتر باشد به جای پرسیدن این سؤال که:
«چگونه یک معلم کامل باشیم؟»
سؤال دیگری بپرسیم:
«چگونه میتوانیم هر روز کمی معلم بهتری باشیم؟»
همین تغییر نگاه میتواند نقطه شروع رشد حرفهای هر معلم باشد.
سخن پایانی
در آموزش زبان انگلیسی، موفقیت فقط به کتاب درسی، امکانات آموزشی یا تعداد جلسات کلاس وابسته نیست. معلم نقش بسیار مهمی در ایجاد انگیزه، اعتمادبهنفس و علاقه به یادگیری دارد.
در مؤسسه بینالمللی خوارزمی سعی بر آن است که آموزش زبان تنها به انتقال واژگان و قواعد محدود نباشد. ایجاد محیطی پویا، ارتباط مناسب با زبانآموزان و توجه به نیازهای واقعی آنان، بخش مهمی از یک تجربه آموزشی موفق است.
منبع
Leaman, Louisa. The Perfect Teacher: How to Make the Very Best of Your Teaching Skills.
بدون دیدگاه